وقتی روایت اول را واگذار میکنیم؛/سید محمد نجاتی رسانه نگار
- شناسه خبر: 19338
- تاریخ و زمان ارسال: 21 شهریور 1405 ساعت 14:04
وقتی روایت اول را واگذار میکنیم؛
ماجرای خوابگاه دانشجویان عراقی و زخم کهنه مدیریت بحران در استان سمنان
ماجرای اخیر خوابگاه دانشجویان عراقی در سمنان را نمیتوان صرفاً یک حادثه در محیط دانشگاهی دانست؛ این رخداد، آزمونی جدی برای مدیریت بحران، حکمرانی رسانهای و نظام اطلاعرسانی استان بود.
آنچه بیش از خود حادثه نگرانکننده به نظر میرسد، خلأ روایت اول، تأخیر در اطلاعرسانی و واگذاری میدان خبر به روایتهای غیررسمی و بیرونی است. در بحران، خلأ خبر هرگز خالی نمیماند؛ اگر روایت رسمی، سریع، دقیق و اقناعکننده نباشد، شایعه و روایتهای جهتدار جای آن را پر میکنند.
مسئله فقط وقوع یک حادثه نیست؛ نحوه مواجهه با آن نیز بخشی از بحران است. امنیت خط قرمز است، اما امنیتی دیدن همه مسائل با امنیتی مدیریت کردن بحران تفاوت دارد. مدیریت حرفهای بحران باید همزمان امنیت، افکار عمومی، رسانه، اقناع اجتماعی و اعتماد عمومی را در نظر بگیرد.
شورای اطلاعرسانی؛ قرار نیست فقط تماشاگر بحران باشد
در چنین شرایطی این پرسش جدی مطرح میشود که سازوکار مدیریت روایت در استان کجاست؟
شورای اطلاعرسانی باید در بزنگاههای حساس، اتاق فرمان ارتباطی استان باشد؛ دستگاهها را هماهنگ کند، اطلاعات دقیق را از مراجع مسئول دریافت و بهموقع در اختیار رسانهها قرار دهد و اجازه ندهد فاصله میان حادثه و اطلاعرسانی، به فرصت شایعه و روایتسازی تبدیل شود.
رسانههای استان نیز رقیب مدیریت نیستند؛ بخشی از سرمایه اجتماعی و ظرفیت حکمرانی استاناند. کنار گذاشتن رسانههای بومی در بحران، عملاً میدان را برای روایتهایی باز میکند که الزاماً تعهدی به حقیقت و آرامش جامعه ندارند.
دانشگاه معین نباید قربانی خلأ پاسخگویی شود
دانشگاهی که میزبان دانشجویان بینالملل است، نباید در چنین شرایطی تنها مسئول پاسخگویی تلقی شود. اگر در حوزه پذیرش، اسکان، تردد، امور فرهنگی، نظارت یا مسائل انتظامی، دستگاههای مختلف مسئولیت دارند، در زمان بحران نیز باید سهم و مسئولیت هر دستگاه روشن باشد.
افکار عمومی پاسخ روشن میخواهد: چه اتفاقی افتاد، چرا رخ داد، مسئولیت هر دستگاه چه بود، چه اقداماتی انجام شد و چگونه از تکرار آن جلوگیری خواهد شد؟
این پاسخ با سکوت، کلیگویی، فرافکنی یا محدود کردن اطلاعرسانی به دست نمیآید.
دانشجوی خارجی؛ نه مصون از قانون، نه قربانی انگزنی
سیاست درست، نه چشمپوشی از تخلف به دلیل خارجی بودن فرد است و نه تبدیل یک حادثه به مسئلهای علیه همه دانشجویان بینالملل.
قانون باید برای همه یکسان اجرا شود؛ اما اجرای قانون با انگزنی و ایجاد فضای اجتماعی علیه یک گروه تفاوت دارد.
ایران برای توسعه علمی و دیپلماسی علمی خود به دانشجویان بینالملل نیاز دارد. توسعه این ظرفیت نیز مستلزم نظام حرفهای در پذیرش، اسکان، نظارت، آموزش فرهنگی، پشتیبانی اجتماعی و مدیریت بحران است.
از یک حادثه باید یک درس بزرگ گرفت
اگر این ماجرا با چند اطلاعیه و فروکش کردن فضای رسانهای پایان یابد، مهمترین فرصت اصلاح از دست خواهد رفت.
این حادثه باید زمینهای برای بازنگری در نظام مدیریت حضور دانشجویان بینالملل در استان و همچنین تدوین پروتکل روشن مدیریت بحران و اطلاعرسانی باشد؛ از پذیرش و اسکان تا نظارت، آموزش فرهنگی، ارتباط با جامعه میزبان و سازوکار پاسخگویی.
در کنار آن، جایگاه رسانههای استان نیز باید در مدیریت بحران بازتعریف شود. رسانه محلی را نمیتوان فقط برای پوشش افتتاحیهها، جلسات و مناسبتها خواست و در بزنگاههای حساس کنار گذاشت. رسانه حرفهای و مسئول، بخشی از راهحل بحران است.
مسئله اصلی؛ اعتماد عمومی
ماجرای خوابگاه دانشجویان عراقی باید به جای دامن زدن به شایعات و دوگانهسازیهای کاذب، به فرصتی برای ترمیم اعتماد عمومی و اصلاح فرآیندهای مدیریتی تبدیل شود.
بحران فقط مسئله امنیت نیست؛ همزمان مسئله ارتباطات، رسانه، افکار عمومی، مدیریت و اعتماد اجتماعی است.
مدیریت استان اگر نمیخواهد در بحرانهای بعدی گرفتار همین چرخه شود، باید یک اصل ساده را بپذیرد:
روایت اول را نمیتوان به دیگران واگذار کرد.
وقتی مسئولان سکوت میکنند، شایعه سخن میگوید؛ وقتی رسانههای رسمی و بومی کنار گذاشته میشوند، رسانههای بیرونی میدان میگیرند و وقتی پاسخگویی متناسب با مسئولیت انجام نمیشود، افکار عمومی میان روایتهای متضاد سرگردان میماند.
استان سمنان امروز به مدیریت بحران حرفهای، اطلاعرسانی سریع و شفاف، شورای اطلاعرسانی فعال، رسانههای بومی قدرتمند و تقسیم دقیق مسئولیت میان دستگاهها نیاز دارد.
این ماجرا نباید صرفاً یک پرونده بستهشده تلقی شود؛ باید هشداری جدی برای اصلاح حکمرانی رسانهای و مدیریتی استان باشد.
اکنون وقت آن است که این ماجرا نه پایان یک خبر، بلکه آغاز اصلاح یک فرآیند مدیریتی و رسانهای در استان سمنان باشد.
سید محمد نجاتی رسانه نگار
