حق ، همیشه با ما نیست/ غلامرضا قدس
- شناسه خبر: 19924
- تاریخ و زمان ارسال: 17 آبان 1405 ساعت 15:31

آدمی ، هرقدر هم خود را محق بداند، معصوم نیست. گروه ها و جریان ها نیز همین طور . ممکن است جایی حق با ما باشدو جایی دیگر، حقیقت در سوی دیگری ایستاده باشد. خطر از آن جا آغاز می شود که حق را ملک شخصی خود بدانیم و هر چه را از خود می پسندیم ، حق و هر چه را از دیگری می بینیم باطل بنامیم.
همیشه نمی شودهمه چیز را با یک ترازو سنجید. بعضی چیزها چند وجهی هستند_ چند لایه اند و اگر بخواهیم فقط با یک معیار درباره آن ها حکم برانیم نه حقیقت را درست می بینیم و نه راهی برای حل مسئله پیدا می کنیم.
” خشم اجتماعی” یکی از همین پدیده هاست. گاهی تا سخن از خشم به میان می آید عده ای فورا سراغ تقسیم بندی می روند. خشم چه کسی؟ علیه چه کسی؟ برای چه چیزی؟ و بعد هم حکم صادر می کنند که اگر ما به حقیم ، خشم ما هم حق است و اگر دیگری بر باطل است ، خشم او نیز باطل.اما این سوال ساده در میان این همه داوری گم می شود که از کجا معلوم ما همیشه در جایگاه حق ایستاده ایم؟ اما سوی دیگر ماجرا هم روشن است و آن این که خشم همیشه حق نیست، گاهی خشم از جایی نادرست برمی خیزد. از عدم شناخت، نفرت، تعصب، شایعه، انتقام یا تصویری تحریف شده از واقعیت.
با این همه ، نا حق بودن خشم به معنای بی اثر بودن آن نیست. این جاست که باید میان ” حقانیت خشم” و ” قدرت خشم” فرق گذاشت. خشم یک واقعیت اجتماعی است. پیش از آن که بپرسیم صاحب این خشم محق است یا نه. باید ببینیم این خشم از کجا آمده است، چه رنجی پشت آن قرار دارد؟ چه تجربه ای آن را ساخته است؟ چه مقدار از آن در جامعه جمع شده؟ و آیا راهی برای بیان و تخلیه مسالمت آمیز آن وجود دارد؟ یک نارضایتی ممکن است با گفت و گو حل شود. یک اعتراض ممکن است با پاسخگویی آرام بگیرد. اما وقتی نارضایتی های کوچک و بزرگ روی هم انباشته می شوند، وقتی بی اعتمادی جای اعتماد را می گیرد و وقتی مردم احساس می کنند صدایشان شنیده نمی شود، خشم از یک احساس فردی عبور می کند و به نیروی اجتماعی تبدیل می شود، هر چه این خشم متراکم شود قدرت تخریبش بیشتر می شود_ چه حق باشد و چه ناحق. حتی گاهی خشم نا حق خطرناک تر است. چرا؟ چون ممکن است دیگر خود را به هیچ مرزی مقید نداند. انسان ملتزم به اخلاق ، حتی هنگام خشم ، برای رفتار خود حد و مرز می شناسد،اما وقتی خشم از ادب و اخلاق و قانون جدا شود-فاصله میان اعتراض و انتقام-میان اعتراض و تخریب بسیار کوتاه می شود. یک امای دیگر هم در میان است،باید اعتراض را از خشونت جدا کرد.نارضایتی را از تخریب و علت اجتماعی را از پیامد امنیتی . هر اعتراضی تهدید نیست و هر خشونتی نیز قابل توجیه با نام اعتراض نیست.
سیاست عاقلانه سیاستی نیست که فقط بلد باشد خشم دیگران را محکوم کند .سیاست عاقلانه آن است که ریشه ها ی خشم را ببیند و اجازه ندهد نارضایتی به کینه و کینه به ویرانی تبدیل شود .جامعه برای نفس کشیدن،به راه های قانونی و مسالمت آمیز بیان نارضایی- البته در زمان مناسب-نیاز دارد.اعتماد،پاسخگویی،عدالت،شفافیت و امکان اصلاح فقط مفاهیم سیاسی نیستند-راه های کاهش تراکم خشمند.خشم را نمی شود با حکم از میان برد.نمی شود گفت چون این خشم حق نیست،پس نباید وجود داشته باشد.واقعیت اجتماعی با حکم ما تغییر نمی کند،باید آن را دید و شناخت و برایش راهی انسانی و مدنی پیدا کرد.
آخرین سخن این که خشم را نه باید تقدیس کرد و نه تحقیر.باید فهمید،چون جامعه ای که خشم خود را-راهی برای شنیده شدن نیابد ممکن است روزی ویرانی را به جای گفت و گو بنشاند و هنر سیاست پیش از آن که تعیین کند که کدام خشم حق است و کدام باطل،این است که نگذارد خشم آن قدر متراکم شود که جامعه،راه دیگری جز فریاد و ویرانی پیش روی خود نبیند.









