هوش مصنوعی؛ از مدیریت واکنشی تا حکمرانی هوشمند آب/سعید احمدیان

 

سعید احمدیان، کارشناس ارشد مهندسی مکانیک و عضو کمیته هوش مصنوعی شرکت آبفا استان سمنان

صنعت آبفا در شرایطی قرار دارد که افزایش تقاضا، محدودیت منابع، فرسودگی زیرساخت‌ها، هدررفت آب و هزینه‌های بالای بهره‌برداری، الگوهای سنتی مدیریت را با چالش جدی مواجه کرده است. در چنین شرایطی، هوش مصنوعی می‌تواند یکی از مهم‌ترین ابزارهای گذار از مدیریت واکنشی به مدیریت پیش‌نگر، داده‌محور و هوشمند باشد.

هوش مصنوعی با تحلیل حجم گسترده داده‌های حاصل از شبکه‌های توزیع، مشترکان و تجهیزات، امکان شناسایی الگوهای غیرعادی و پیش‌بینی رخدادها را فراهم می‌کند. پیش‌بینی نشتی، تشخیص نقاط پرریسک، پیش‌بینی خرابی تجهیزات و اولویت‌بندی تعمیرات از جمله کاربردهایی است که می‌تواند ضمن کاهش آب بدون درآمد، هزینه‌های نگهداری و خسارت‌های ناشی از حوادث را نیز کاهش دهد.

از سوی دیگر، پیش‌بینی تقاضای آب با در نظر گرفتن عواملی همچون فصل، شرایط آب‌وهوایی، تعداد مشترکان و الگوی مصرف، به مدیران کمک می‌کند پیش از شکل‌گیری بحران برای تأمین، توزیع و کنترل فشار شبکه تصمیم‌گیری کنند. همچنین هوش مصنوعی می‌تواند با بهینه‌سازی عملکرد پمپ‌ها و تأسیسات، مصرف انرژی و هزینه‌های عملیاتی آبفا را کاهش دهد.

با این حال، تحقق هوشمندسازی بدون داده دقیق و زیرساخت مناسب امکان‌پذیر نیست. توسعه تله‌متری و پایش برخط، استفاده از حسگرهای هوشمند، یکپارچه‌سازی و استانداردسازی داده‌ها و ایجاد بانک‌های اطلاعاتی قابل اعتماد باید در کنار توسعه فناوری دنبال شود. در این میان، توانمندسازی نیروی انسانی نیز ضرورتی اساسی است؛ چراکه هوش مصنوعی قرار نیست جایگزین کارشناسان شود، بلکه باید قدرت تحلیل و تصمیم‌گیری آنان را ارتقا دهد.

بهترین مسیر برای آبفا، آغاز هوشمندسازی از پروژه‌های کوچک اما اثرگذار است؛ مانند پیش‌بینی نشتی در یک محدوده، پیش‌بینی خرابی تجهیزات یا بهینه‌سازی انرژی یک تصفیه‌خانه. موفقیت این طرح‌ها می‌تواند مبنای توسعه راهکارهای هوشمند در مقیاس گسترده‌تر قرار گیرد.

در نهایت، هوش مصنوعی صرفاً یک فناوری جدید نیست؛ تغییری در منطق مدیریت آب است. آینده آبفا متعلق به سازمان‌هایی است که به جای انتظار برای وقوع حادثه، آن را پیش‌بینی می‌کنند؛ به جای تصمیم‌گیری بر پایه حدس و تجربه صرف، بر داده تکیه دارند و به جای افزایش مستمر هزینه‌ها، با تحلیل هوشمند، بهره‌وری را ارتقا می‌دهند.

حرکت هدفمند در این مسیر می‌تواند آبفا را به سمت کاهش هدررفت، کنترل هزینه‌ها، افزایش تاب‌آوری شبکه، حفاظت از منابع آب و ارتقای پایدار کیفیت خدمات هدایت کند؛ مسیری که امروز یک انتخاب فناورانه و فردا یک ضرورت مدیریتی خواهد بود.